فعالیت در مناطق آزاد و ویژه اقتصادی و یک پیچ مالیاتی

ضمن ماده 13 همین قانون ، همه فعالان اقتصادی از پرداخت مالیات بر درآمد و دارایی موضوع مالیات های مستقیم ، معاف گردیدند . 
قانون تشکیل و اداره مناطق ویژه اقتصادی نیز در سال 1384 به تصویب رسید که با وجود تفاوت این مناطق با مناطق آزاد در حوزه تعیین سازمان مسئول ، بودجه ، مسائل مالیاتی و گمرکی ، هدف اصلی از تشکیل این مناطق ، جذب فعالان اقتصادی می باشد . البته این مناطق نیز ضمن تصویب قانون رفع موانع تولید از معافیت مالیاتی برخوردار شدند که مدت این معافیت مالیاتی کمتر از مناطق آزاد است. 
پس از تشکیل مناطق آزاد و ویژه اقتصادی در دو قانون مختلف ، متعاقباً در سال 1387 که قانون مالیات بر ارزش افزوده تصویب گردید ، به دلیل اهمیت قانون گذار به فلسفه وجودی مناطق آزاد و ویژه اقتصادی ، ضمن ماده 52 قانون مالیات بر ارزش افزوده ، همه مناطق آزاد و ویژه اقتصادی ، خارج از شمول قانون مالیات بر ارزش افزوده قرار گرفتند و فعالان اقتصادی از پرداخت این نوع مالیات مستثنی شدند .  
با توجه به تعریف متفاوتی که از دو کلمه معاف و مستثنی در عرف حقوقی و تفسیر مباحث مالیاتی در مناطق آزاد و ویژه مطرح می باشد به طور خلاصه می توان اشاره نمود که مالیات بر درآمد و دارایی که در این مناطق ، مشمول معافیت می باشد میتواند مقید به شروطی شود اما مالیات بر ارزش افزوده که مستثنی شده است ، هیچ گونه شرط و قیدی نمیخورد . 
با این توضیحات و توجه به هدف قانون گذار به رونق کسب و کار در مناطق آزاد و ویژه اقتصادی به نظر می رسد بخشنامه شماره 76 / 95 / 200 سازمان امور مالیاتی کمکی به فعالان اقتصادی در مناطق آزاد و ویژه اقتصادی نمی نماید . در بند دوم این بخشنامه به پرداخت مالیات بر ارزش افزوده توسط فعالان اقتصادی در مناطق آزاد و ویژه اقتصادی اشاره شده است . 
اصلاح فوری برخی موارد در این بخشنامه ، ضروری به نظر می رسد از جمله اینکه به جای عبارت فعالان اقتصادی در مناطق آزاد و ویژه اقتصادی از عبارت مودیان مالیاتی استفاده شده است در حالی که این فعالان اقتصادی خارج از شمول قانون مالیات بر ارزش افزوده هستند. 
همچنین این فعالان اقتصادی موظف به پرداخت مالیات بر ارزش افزوده به عرضه کنندگان کالا و ارائه دهندگان خدمات بابت خرید کالا و خدماتی شده اند که در محدوده منطقه آزاد یا ویژه از آنها خریداری نموده اند با این توصیف که  عرضه کنندگان یا ارائه دهندگان ، خدمات غیر معاف ارائه می نمایند و از خارج از محدوده به داخل محدوده منطقه آزاد یا ویژه خدمتی ارائه می نمایند . 
در پایان این بخشنامه نیز اشاره شده است که در صورتی که عرضه کنندگان کالا و ارائه دهندگان خدمات ، پس از آنکه به حساب تعیین شده سازمان امور مالیاتی مبلغ دریافتی را واریز نمایند ، این مبلغ به عنوان اعتبار مالیاتی پرداخت کننده محسوب شود در حالی که پرداخت کننده مستقر در محدوده منطقه آزاد یا ویژه اقتصادی است.
این مساله به این معنی است که اولا اگر این مبلغ به حساب سازمان امور مالیاتی پرداخت نشد ، اعتباری هم برای فعالان اقتصادی مناطق آزاد و ویژه اقتصادی نخواهد بود و ثانیاً وقتی این مبلغ به حساب سازمان امور مالیاتی پرداخت شد اعتبار مالیاتی برای فعالان اقتصادی مناطق آزاد و ویژه اقتصادی ایجاد می گردد در حالی این فعالان از شمول قانون مالیات بر ارزش افزوده مستثنی می باشند و عملا از این اعتبار مالیاتی ، بهره ای نخواهند داشت . 
به توجه به ابلاغ بخشنامه 76 / 95 / 200 سازمان امور مالیاتی ، به نظر می رسد مشوق مالیاتی فعالان اقتصادی در مناطق آزاد و ویژه اقتصادی که در قانون مالیات بر ارزش افزوده پیش بینی شده ، کمرنگ گردیده و این بخشنامه نیازمند به اصلاح می باشد . 

اباذر آذربون ـ کارشناس حقوقی دبیرخانه شورای عالی مناطق آزاد و ویژه اقتصادی
Abazar.azarboon@gmail.com